|
1- Doğal Etkenler:
Su baskını, deprem, fırtına, şimşek v.s. gibi doğal olaylardan
etkilenme sonucu
oluşan halk oyunlarında, doğanın bu güçlerinin
izlerini görmek olasıdır. Örneğin: Artvin dolaylarında oynanan Deli
Horon - Coşkun Çoruh'ta Çoruh ırmağının düzenli, düzensiz akışları
yansılanmıştır.
2- Yöre Nitelikleri:
Oyunun doğduğu yörenin dağlık, ovalık olması, sıcak ya da soğuk bir
iklim taşıması hatta hatta daha derinlemesine bir gözlemle söylersek,
yörenin sıra dağlar, tek dağlar biçimini taşıması dahi oynların
kişiliğinde açıkça görülmektedir.
3- Kişi Adları:
Bazı yörelerde kendilerinden söz ettirecek derecede önemli işler
başarmış kişilerin adları, birçok oyunlarımıza isim olmuştur.
Örneğin; Atabarı, Sinanoğlu Zeybeği, Oğuzlu, Abdurrahman Halayı v.s.)
gibi. Özellikle Trakya'da kişi adı taşıyan oyunlara çok rastlanır.
Debreli Hasan, Kâzibe, Kara Yusuf, Ali Paşa bunlara örnek olmaktadır.
4- Dinler:
Şamanizm ve İslamiyetin etkisi Sinsin, Samah ve mevlevi
oyunlarımızda görülür.
5-
İnsan-Hayvan İlişkileri:
Türkler'de ilk çağlardan beri gerek dinsel kalıntılar sonucu,
gerekse ekonomik yaşantı nedenleri ile insan-hayvan ilişkileri
birçok oyunun konusuna girmiştir. Kartal Halayı (Tokat), Tavuk Barı
(Erzurum), Antalya ve Burdur yörelerinin Teke Zortlatmaları bunlara
birkaç örnek olabilir.
6- Doğa Verimi ve Üretimi Günlük
Yaşam:
Özellikle Silifke ve İçel yöresinin oyunlarında, kıtlıktan kurtulup
bolluğa erişmenin sevinci, doğa verileri karşısında duyulan şükran
duygusu, günlük yaşam (yoğurt yapma, yayık dövme, inek sağma, ekmek
yoğurma v.s.) gibi günlük uğraşlar açıkça sergilenmektedir.
7- Askeri Düzen ve Savaş:
En büyük özellikleri erlik, savaşçılık olan Türkler'in birçok
oyunlarında yapılarının özlerinin bu niteliği anıtlaşmıştır.
Bursa'nın Kılıç-Kalkan'ı, Cirit oyunları, Köroğlu Barı bunlara
birkaç örnek
olabilir. Ayrıca bu özellik bazı efe oyunlarında da görülebilir.
8- Bölge İl Adları:
Çorum Halayı, Dikili Zeybeği, Sivas Halayı, Balıkesir Bengisi,
Tekirdağ Karşılaması, Balkan Gaydası, Trakya Horası, İstanbul Kasabı,
Aydın Zeybeği v.s. örneklerinde görüldüğü gibi, bazı yöre ve il
adları da oyunlarımıza isim olmuştur.
|