|
ADIYAMAN YÖRESİ
Kadın ve erkek dayanışmasının en güzel örneklerinin sergilendiği bu Doğu Anadalu kentinde,danslarda kadının evinde olduğu gibi,diğer işlerde de erkeğine yardım edişi anlatılır.Danslara davul ve zurna eşlik eder.Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir karografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir.
OYUN ÇEŞİTLERİ:
Agir halay, Düz halay, Agir Malatya, Berde, Deriko (derino), Galüç, Üçayak, Agir hava, Dik hava, Hasandagli, Lorke, Pekmezo, Dokuzlu, Dokuzokkali, Tirpano, Kudaro halayi, Agir Govcuk.Tirge, Simsimi, Sevda,
Oyunlara eşlik eden müzik aletleri şunlardır:
Davul, Zurna, Kaval, Baglama, Tef, Iklig, Darbuka, Cümbüş, Legen, Cura.
KADIN GİYSİLERİ
BAŞA GİYİLENLER
Fes:
Buğday sapından örülür,
üst ve alt kısmına
kahverengi setenden
astar çekilir. Fesin
düşmemesi için bendik
denilen bir bezden
yapılmış ince uzun bir
iple çene altına
bağlanır.Yünden yaplır,
desenli-renkli ve sade
beyaz olanlar vardır.
Taç:
Etrafi zincirli ve
gümüşlerle çevrili taç
takılır.Etrafında
sirmalı puşu, puşunun
üzerine ikiye katlanmiş
ve çene altından çapraz
bağlanmiş keten, beyaz
puşu bulunur.
Taç süslemesi sac
bölümlerine, (gulik)
kefi denilen yapma
püsküller (ibrişim veya
ipek
iplikten yapılmış)
takılır.
Baş bağlamaları:
Adıyaman yöresinde çok
değişik baş bağlama
şekilleri vardir.
Ancak bu şekillerden 4
tanesi genelde
kullanılan baş bağlama
şeklidir.
a)
Genç Kız Bağlaması: En
alta fes (keçeden),
fesin üstüne taç
takılır.Tacın
kenarlarından zincirler
sarkıtılır ve ucuna
gümüş veya altın
penezler takılır. Fesin
etrafina sırma puşu
sarılır.Değişik renkteki
şifonlarla baş arkasına
süsleme yapılır.
b) Kadınların baş
bağlamaları: En alta fes
fesin üzerine sırma puşu
bağlanır.Puşunun
üzerine bütün başı
bağlayacak şekilde
kefiye veya (hitik)
denilen beyaz bez
bağlanır.
Aynca fesin üzerinde taç
bulunmaktadır.Tacın
etrafinda zincirler,
zincirlerin ucunda
gümüş altın veya sari
penezler takilir.
c) Bazı yörelerde
en alta keten, kefiye
veya hitit
bağlanır.Üstüne sırma
puşu bağlanır.Bu
bağlama şeklinde takı
takılmaz puşunun
altından saçın zülüf
denilen kısmı yanaktan
aşağıya takılır.
d) Şehir
merkezinde oyalı yazma
veya etrafi boncuk
oyalarla süslenmiş keten
boncuklar
kullanılmaktadır.
SIRTA
GİYİLENLER
Gömlek:
Kumaşı ŞEĞMALI denilen
bir kumaştan olup,
renkleri özellikle
beyaz-sarıdır.
Dikilişi hakim yaka,
kollan kırmasızdır.
Kendiliğinden çubuk
desenlidir. Göğüse
kadar önü açık olup,
uzundur. Diz üstüne
kadar gelir.
Zıbın Üç Etek:
Kumaşı kutni olup boydan
desenlidir. Kırmızı,
sarı, siyah ve yeşil
renkler
hakimdir.Kendiliğinden
desenlidir.Boydan
dikilir.Önü
açıktır..Kollan uzun
kırmasız
olup üç eteği vardır Her
iki eteğin uçlarına
bezden ipler dikilir.
Arkadan ters çevrilerek
kuşağın üstüne bağlanır.
Önlük:
Bezden olup, yapılan
desenler bal mumuna
batırılarak önlük
üzerinde çeşitli
desenler yapılır. Siyah
boya ile boyanır. Sonra
yıkanır bal mumundaki
desenler çıkarılır. Boyu
1.20 cm ebadındadır. Üst
tarafına iki tane ip
bağlanır. Bu ipler arka
tarafa
kurdele şeklinde
bağlanır.
Şalvar:
Kumaş olarak seten veya
kutnidir.Paçalarına
lastik geçirilir. Peyepi
kısadır.
AYAĞA GİYİLENLER
Çorap:
Yünden olup değişik renk
ve desenlerden oluşur
elle örülür.
Ayakkabı (Yemeni):
Renk olarak kırmızı
hakimdir.Arkası düz
olup,ön tarafi ava-redir.
Çarık:
Ham deri parçasından
kenarları kıvrık iki ucu
dikilidir.
Tozak:
Çorap üzerine bağlanarak
sarkıtılan bir çeşit
tozluktur.
TAKILAR
Ele takılan takı:
Kollara süs olarak
gümüşten yapılmış
bilezik ve şebe takılır.
(şebe, gümüşten uzun
çubuklar halinde
birbirine bağlantı
yapılarak yapılan bir
süs)
ERKEK GİYSİLERİ
BAŞA GİYİLENLER
Terlik
:
El işlemeli, delikli,
nakışlı ve renkli yünden
yapılır.Genç kızlar
bunları çeyizlik
olarak yaparlar.
Kızların
çeyizliklerinden başta
gelir.
SIRTA GİYİLENLER
Gömlek:
Uzun kollu gömlek, dize
kadar uzanır.
Kırkdüğme:
Kumaşı kabardin olup,
rengi
kahverengidir.Yakasi
hakim yaka olup,
kollan yarım
koldur.Saten kumaştan
yapilir.Gömleğin on
kısmına ğarç'tan işleme
yapılır,
düğmesinin etrafi
satenden kaplanır.Kırk
düğme dikilir, kolların
etrafina da ğarç
dikilir.
Kuşak:
Yapılışı yünden olup,
özellikle dört renk
hakimdir.Renkler
kırmızı-sarı-yeşil-kahverengi
olup çeşitli
desenlidir.Ebatları
120-100 cm
ebadındadır.Kuşağın
uçlarına
kahverengi satenden
ipler dikilir.Bele
bağlanması için şalvarla
kırk düğme üzerinde
bağlanır.Bağlantı ipi iç
tarafa alınır.
Şa!var:
Kabardin kumaştan imal
edilip, okçuruğu yani
bel bağlantı yeri
satendendir,
alt peyik kısmı normal
uzunluktadır,paçaları
dardır.Dağ köylerimizde
keçi kılından yapılan
kıl şalvarlarda
giyilmektedir.Siyah-Mor
renkte,deseni
düz-cepsiz-uçkur yuvası
saten veya ipektendir.
Uçkuru yündendir.
Aba:
Aba iki çeşittir. Bunlar,
a) Ağa abası,
b) Azap abası olmak
üzere ikiye ayrılır.
Ağa Abası;
Siyah renkte yünden
yapılmış olup,ön
tarafları beyazdır.Aynca
sırma
işlemelidir.
Azap Abası; düşük
kaliteli kıl karışımı
yünden olup, rengi siyah
ve deve tüyü
şek-lindedir.Yarım
kollu,el yapımı yünden
yapılmış kahverengi
renkte,,kolun alt kısmı
ve abanın ön kısmı beyaz
renkli, şeritli, göğüs
kısımları nakışlıdır.
AYAĞA GİYİLENLER
Ayakkabı:
Yemeni ve çarık şeklinde
olup, yapılışları YEMENI
derisinden olup, uzun
kuyruklu alçak
topukludur.ÇARIK ise
deriden kesilir,ön
tarafi deri ile dikilir,
etrafı ip şekline
getirilmiş deri ile
çevrelidir.Başlanna,
ayağa bağlanması için ip
bağlanır.
Çorap:
Çorapta iki çeşitlidir.
a) İnce dokunan beyaz
renkli olup,yünden
örülür
kendiliğinden çeşitli
desenler verilir b) Çol
iki denilen çeşit ise
çobanlar ve azaplar giyerdi.
YARARLANILAN KAYNAKLAR
Ahmet Şenol MEB Türk Halk Oyunları Giysileri -1999 Ankara
|
